ورزش شهروندی در رشت؛ حلقه مفقوده سلامت و نشاط شهری

توسکانیوز/مزدا صوفی، سرپرست سابق فدراسیون کاراته ایران/شهرداری‌ها از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی در مدیریت شهری‌اند؛ نهادهایی که در کنار وظایف عمرانی و خدماتی، کارکردهای متنوع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی ورزشی دارند و به دلیل تماس مستقیم با زندگی روزمره شهروندان، مسئولیت‌هایی سنگین و حساس را بر دوش می‌کشند. در همین چارچوب، در بسیاری از کلان‌شهرهای کشور از جمله رشت، سازمان‌های فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری‌ها شکل گرفته‌اند تا بخشی از این مأموریت را هدفمند و تخصصی دنبال کنند.
در این میان، ورزش شهروندی یکی از حوزه‌هایی است که در اغلب کشورهای جهان به طور طبیعی در قلمرو وظایف شهرداری تعریف می‌شود؛ زیرا شهرداری‌ها بیش از هر نهاد دیگری با مسائل محله‌ها، کمبودهای شهری و نیازهای واقعی مردم آشنایند. از سوی دیگر، در اختیار داشتن زیرساخت‌های شهری و امکان برنامه‌ریزی محله‌محور، شهرداری را به حلقه وصل میان شهروندان و ورزش تبدیل می‌کند؛ حلقه‌ای که اگر فعال و کارآمد باشد، به توسعه ورزش همگانی و به تبع آن ارتقای سلامت عمومی کمک خواهد کرد.
مطابق این نگاه، شهرداری به عنوان متولی اصلی ورزش شهروندی، مسئولیت‌هایی روشن دارد: توسعه و توزیع عادلانه امکانات ورزشی در سطح شهر، آموزش و توانمندسازی مربیان ورزش همگانی، اطلاع‌رسانی منظم رویدادها و مسابقات شهروندی، شناسایی استعدادها، و تأمین و هدایت بودجه لازم برای گسترش ورزش همگانی. بنابراین سرمایه‌گذاری در ورزش شهروندی نه اقدامی تزئینی، بلکه بخشی از وظایف جاری و ضروری مدیریت شهری است.
با این حال، واقعیت این است که ورزش شهروندی در جامعه شهری رشت هنوز جایگاه شایسته خود را پیدا نکرده است. سرانه ورزشی شهر پایین است و بسیاری از محله‌ها همچنان از فضاهای استاندارد و در دسترس ورزشی محروم‌اند. این کاستی‌ها در شهری که جمعیت قابل توجه و سبک زندگی شهری رو به گسترش دارد، به معنای محرومیت بخشی از شهروندان از یکی از ابتدایی‌ترین حقوق سلامت‌محور است.
از سوی دیگر، اگرچه شهرداری رشت در سال‌های گذشته در حوزه ورزش قهرمانی سابقه‌ای قابل توجه داشته، اما در شرایط فعلی به لحاظ قانونی مجاز به تیمداری نیست. این محدودیت، در عین حال می‌تواند یک «فرصت راهبردی» باشد تا تمرکز مدیریت شهری از هزینه‌های سنگین و کم‌اثر ورزش حرفه‌ای، به سمت ورزش همگانی و زیرساخت‌های پایدار شهری منتقل شود؛ حوزه‌ای که اثر مستقیم بر سلامت مردم، نشاط اجتماعی و حتی کاهش آسیب‌های اجتماعی دارد.
اکنون زمان آن است که شورا و شهرداری رشت با یک رویکرد برنامه‌محور، توسعه ورزش همگانی را در اولویت قرار دهند. برای عبور از بحران کمبود فضاهای ورزشی، لازم است اولویت‌بندی محله‌محور انجام شود، سرمایه‌گذاری هدفمند افزایش یابد و زمینه مشارکت بخش خصوصی نیز تقویت شود. هم چنین تدوین برنامه‌های متنوع برای فراهم کردن دسترسی همه شهروندان به ورزش همگانی ضروری است؛ برنامه‌هایی که همزمان به توسعه زیرساخت و ایجاد تقاضای پایدار توجه کنند.
در این مسیر، چند محور کلیدی باید جدی گرفته شود: نهادینه شدن ورزش شهروندی در سبد هزینه خانوار، ارائه خدمات ورزشی گسترده با دسترسی آسان در همه مناطق شهر، قیمت‌گذاری منصفانه و قابل پرداخت برای همه اقشار، ایجاد فضاهایی در شأن شهروندان، رعایت استانداردهای فنی و ایمنی، ارتقای مدیریت کیفیت، و توجه به ملاحظات زیست‌محیطی در ساخت و بهره‌برداری از مجموعه‌ها. ورزش همگانی زمانی فراگیر می‌شود که نزدیک، ایمن، استاندارد و مقرون‌به‌صرفه باشد.
رشت برای ارتقای کیفیت زندگی شهری، بیش از هر زمان نیازمند سیاست‌گذاری روشن در حوزه ورزش شهروندی است. سرمایه‌گذاری در این حوزه هزینه نیست؛ سرمایه‌گذاری برای سلامت عمومی، افزایش نشاط اجتماعی و ساختن شهری قابل زیست‌تر است. انتظار می‌رود مدیریت شهری رشت با عبور از نگاه مقطعی، برنامه‌ای قابل سنجش، عادلانه و محله‌محور برای توسعه ورزش همگانی ارائه کند؛ برنامه‌ای که در نهایت، حق دسترسی برابر شهروندان به امکانات ورزشی را از شعار به واقعیت تبدیل کند.