فراتر از رفع تحریم/بازتنظیم میدان قدرت

توسکانیوز/ محسن بوذری/  بحث امروز ایران فقط «رفع تحریم» نیست. پرسش اصلی این است که چه کسی قواعد بازی و سطح تنش را تعیین می‌کند. کشوری که نتواند آستانه تنش را مدیریت کند، حتی بهترین توافق‌ها موقتی خواهند بود و فشار خارجی دوباره بازتولید می‌شود. ضعف داخلی، ابزار فشار دشمن را تقویت و توان چانه‌زنی را کاهش می‌دهد. نظم جهانی هنوز کاملاً سیال نیست، اما در گذار به شرایط چندقطبی و پویا قرار دارد. آمریکا هنوز در موقعیت برتر مالی و امنیتی است، اما ظهور چین، تغییرات روسیه و تحولات منطقه‌ای قواعد بازی را انعطاف‌پذیر کرده‌اند. راهبرد غالب قدرت‌ها کنترل دامنه بحران است؛ نه انفجار بی‌مهار. آمریکا ابزار فشار خود را حفظ می‌کند، چین به دنبال ثبات برای رشد اقتصادی است، روسیه در پی فرسایش تمرکز رقیب، و بازیگران منطقه‌ای بیش از هر چیز در تلاشند حذف نشوند و توازن بازدارندگی خود را حفظ کنند. بحران، در این میدان، یک ابزار سیاست است. تنش تا جایی بالا می‌رود که اثر بگذارد، اما لزوماً از کنترل خارج نمی‌شود. تجربه برجام نشان داد حتی کاهش موقت تحریم‌ها، ساختار وابستگی داخلی را تغییر نداد و طرف مقابل دوباره سطح فشار را افزایش داد. این یعنی کارآمدی فشار خارجی مستقیم به ضعف داخلی وابسته است. برای بازپس‌گیری ابتکار عمل، ایران نیازمند اقدامات کوتاه‌مدت و بلندمدت است: ۱.تقویت داخلی: اصلاح ساختارها، انسجام تصمیم‌گیری و کاهش وابستگی‌های شکننده، تا فشار خارجی اثر فوری نداشته باشد. ۲.کنترل فشار خارجی: توان کوتاه‌مدت برای مقابله با تحریم‌ها و واکنش سریع به تحولات، مدیریت آستانه تنش را ممکن می‌کند. ۳.تنوع‌بخشی روابط خارجی: کاهش وابستگی به یک مسیر یا بازیگر خاص، ایران را از موقعیت واکنشی به موقعیت فعال می‌برد. این سه مولفه با هم، ابتکار عمل را به ایران بازمی‌گرداند و دیگران ناچار به سازگاری با قواعد تعیین‌شده ایران خواهند شد. اقدامات ایران باید پویا و تطبیقی باشد، تا بتواند میدان را به طور مستمر بازتنظیم کند. در جمع‌بندی، ایران در گذار به نظم جهانی سیال باید توازنی میان اقدامات فوری و اصلاحات بلندمدت، میان واکنش و ابتکار، میان انسجام داخلی و انعطاف خارجی برقرار کند. تنها در این صورت، فشار خارجی کنترل می‌شود، آستانه تنش در اختیار ایران خواهد بود و کشور می‌تواند «نقاش میدان» باشد و نه صرفاً بخشی از نقاشی دیگران