روستا و مهاجرت؛ مدیریتِ ورودیِ ویلا و تثبیتِ خروجیِ انسانی

اختصاصی توسکانیوز/ سجاد احمدی‌زاده مدرس دانشگاه و دهیار سابق روستای شیخ‌محله/استان گیلان امروز با یک پارادوکسِ دردناک در حوزه‌ی مهاجرت روبه‌روست. پدیده‌ای که دو لبه‌ی تیز دارد و ساختارِ روستایی ما را به صورتِ همزمان تهدید می‌کند. از یک‌سو، شاهدِ مهاجرتِ خروجیِ بومیان (به ویژه جوانان و تحصیل‌کردگان) هستیم که به دلیلِ نبودِ فرصت‌های شغلیِ پایدار، ناگزیر به ترکِ موطنِ خود و مهاجرت به شهرها می‌شوند. از سوی دیگر، با مهاجرتِ ورودیِ ویلاسازانِ غیربومی مواجهیم که با خریدِ گسترده‌یِ اراضی، بافتِ فرهنگی و فیزیکیِ روستاها را به شکلی برگشت‌ناپذیر دگرگون کرده است. این جریانِ متناقض، روستاها را از درون تهی و از بیرون تسخیر کرده است.
ویلاسازی‌های بی‌رویه، صرفاً یک تغییرِ کالبدی نیست. این پدیده، اقتصادِ محلی را به کما برده است. وقتی تقاضایِ غیربومی برای خریدِ زمین به عنوانِ کالایِ تفریحی اوج می‌گیرد، قیمتِ زمین به صورتِ تصاعدی بالا می‌رود. در این شرایط، کشاورزِ بومی که دهه‌هاست روی این خاک کار کرده، دیگر توانِ خریدِ حتی قطعه‌ای کوچک برای ساختِ مسکنِ فرزندش را ندارد. این مسئله، پیوندِ نسل‌ها با روستا را قطع می‌کند. علاوه بر این، تغییرِ کاربری‌های غیرمجاز و فشارِ مضاعف بر زیرساخت‌هایی که برای جمعیتِ بومی طراحی شده بودند، عملاً روستا را از یک واحدِ تولیدی و زیستی به یک اقامتگاهِ تفریحیِ فصلی تنزل داده است . اقامتگاهی که تنها چند روز در سال زنده است و در مابقیِ سال، بارِ هزینه‌های زیرساختی‌اش بر دوشِ همان جمعیتِ اندکِ باقی‌مانده است.
راه‌حلِ این چالش، نه جرم‌انگاریِ سکونت و نه بستنِ درهای روستا به روی گردشگران است، بلکه تنظیم‌گریِ هوشمندِ زمین و ارتقایِ حکمرانیِ محلی است. استان گیلان به فوریت نیازمندِ یک سیاست‌گذاریِ سرزمینیِ سخت‌گیرانه است. سیاستی که در آن، حفظِ اراضیِ کشاورزی و بافتِ مولدِ روستا، اولویتی فراتر از منافعِ کوتاه‌مدتِ فروشِ زمین داشته باشد. دهیاری‌ها باید به عنوانِ ناظرانِ اصلی، از قدرتِ قانونیِ بازدارنده برای جلوگیری از تغییرِ کاربری‌های غیرمجاز برخوردار شوند و این نظارت نباید در گیرودارِ بروکراسیِ اداریِ متمرکز، معطل بماند.
هم چنین، باید با ابزارهای مالیاتیِ مدرن، نظیر مالیات بر خانه‌های دوم و عوارضِ توسعه‌یِ زیرساختی، هزینه‌های واقعیِ تحمیل‌شده به روستا را از کسانی گرفت که روستا را صرفاً به عنوان یک کالای لوکسِ دلالی می‌بینند. در مقابل، باید با حمایت از اقتصادِ دانش‌بنیانِ کشاورزی و توسعه‌یِ نظام‌مندِ گردشگریِ کشاورزی ، انگیزه‌ی ماندگاری را برای بومیان ایجاد کرد. روستا باید کانونِ زندگی و تولید باقی بماند، نه کالایِ لوکسِ دلالان. حفظِ هویتِ گیلانی، در گروِ مدیریتِ دقیقِ این هجومِ ناهمگون و تقویتِ بنیان‌هایِ معیشتیِ بومیان است در غیر این صورت، روستاهای گیلان به زودی تنها پوسته‌ای ویلایی از میراثِ پربارِ خود خواهند بود.