در ستایش دانایی/ بازخوانی نقش معلم در حکمرانی آموزشی امروز

اختصاصی توسکانیوز/ دکتر عزیز عبدالهی/اردیبهشت که می‌رسد، تقویم رسمی ما مکثی می‌کند؛ نه فقط برای شکوفه‌ها، که برای اندیشه. دوازدهم اردیبهشت، سالروز شهادت علامه مرتضی مطهری، روزی است که نام معلم را از سطح یک عنوان شغلی، به مرتبه یک مسئله ملی ارتقا می‌دهد. استاد مطهری، پیش از آنکه شهید شود، معلم بود؛ و پیش از آنکه معلم باشد، دغدغه‌مندِ انسانِ در حال تربیت.
شهادت او در بهار ۵۸، حذف یک فرد نبود؛ قطع یک مسیر بود. مسیری که می‌کوشید آموزش را از حافظه‌ محوری، از تقلید، از ایستایی فکری برهاند و آن را به کنش انتقادی، عقلانیت دینی و زیست مسئولانه پیوند بزند. شهید مطهری، معلمی بود که تعلیم را بدون تربیت، و دانش را بدون اخلاق، بی‌معنا می‌دانست؛ از همین روست که نام او با روز معلم گره خورده است؛ نه به دلیل تقدیر تقویمی، بلکه به دلیل پیوند اندیشه‌اش با مسئله آموزش.
امروز اما، پس از چهار دهه، باید صادقانه پرسید: نظام آموزش و پرورش ما تا چه اندازه با مقتضیات جدید همگام شده است؟ جامعه‌ای که با نسل دیجیتال، اقتصاد دانش‌بنیان، تحولات هوش مصنوعی و پیچیدگی‌های حکمرانی نوین مواجه است، آیا می‌تواند با ساختارهای آموزشیِ گذشته به آینده پاسخ دهد؟
معلم در این میان، هم چنان نقش محوری دارد؛ اما نقشی که زیر فشار شرایط رو به تحلیل می‌رود.
معلم امروز نه فقط انتقال‌دهنده دانش، بلکه تنظیم‌گر هویت، میانجی ارزش‌ها و تربیت‌کننده شهروندان آینده است. این جایگاهِ راهبردی، بدون تأمین منزلت اجتماعی، امنیت معیشتی و استقلال حرفه‌ای، عملاً به یک مطالبه ناممکن تبدیل می‌شود. نمی‌توان از تحول آموزشی سخن گفت، اما معلم را در حاشیه تصمیم‌گیری، گرفتار بروکراسی و دغدغه نان رها کرد.
تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که اصلاح آموزش و پرورش، نه از تغییر کتاب‌ها، که از بازتعریف نقش معلم آغاز می‌شود. معلم باید از کارمند آموزشی به کنشگر دانایی ارتقا یابد؛ کسی که در فرآیند سیاست‌گذاری آموزشی دیده می‌شود، نه فقط در اجرا. این دقیقاً همان چیزی است که مطهری بر آن تأکید داشت: آموزش بدون تفکر انتقادی، جامعه را به انباشت معلومات، نه به بلوغ فکری می‌رساند.
در این معنا، مسئله معلم صرفاً یک مسئله صنفی نیست؛ بلکه با سرنوشت توسعه ملی و کیفیت سرمایه انسانی جامعه گره خورده است. جامعه‌ای که معلمش نادیده گرفته شود، سرمایه انسانی‌اش فرسوده خواهد شد و شکاف میان نسل‌ها تعمیق می‌یابد. تکریم معلم، اگر به سیاست عمومی بدل نشود، در حد شعار باقی می‌ماند و آینده را قربانی امروز می‌کند.
دوازدهم اردیبهشت، فرصتی است برای بازاندیشی. بازگشت به مطهری، بازگشت به یک نام نیست؛ بازگشت به یک مسئله است: چگونه آموزش را به موتور تحول اجتماعی بدل کنیم؟ پاسخ این پرسش، از کلاس درس آغاز می‌شود؛ اما در سطح تصمیم‌سازی ملی معنا می‌یابد.
روز معلم، روز یادآوری این حقیقت است که آینده، پیش از آنکه ساخته شود، آموزش داده می‌شود.