اختصاصی توسکانیوز/هدایتی/ورزش گیلان صرفاً مجموعهای از سالنها و هیئتهای ورزشی نیست بلکه بخش مهمی از سرمایه اجتماعی، سلامت عمومی و ظرفیت توسعهای استان است. گیلان با برخورداری از جمعیت جوان، استعدادهای متنوع و پیشینه درخشان در ورزش قهرمانی، ظرفیت تبدیل شدن به قطب ورزشی شمال کشور را دارد. با این حال، تحقق این جایگاه در گرو آن است که زیرساختهای ورزشی استان بر اساس منطق آمایش سرزمین، عدالت اجتماعی و نیازهای واقعی مناطق توزیع و مدیریت شود؛ نه بر مبنای تمرکز اداری، نفوذهای مقطعی یا الگوهای سنتی تخصیص منابع.
پرسش اساسی این است که آیا امکانات ورزشی گیلان بهصورت عادلانه میان شهرستانها، بخشها و روستاها توزیع شده است؟ پاسخ دقیق به این پرسش، نیازمند دادههای رسمی و بهروز درباره سرانه واقعی، کیفیت اماکن، میزان دسترسی زنان، توانیابان و روستاییان است اما حتی بدون یک سامانه جامع آماری نیز نشانههای روشنی از عدم توازن مشهود است: تمرکز بخش عمده تجهیزات تخصصی، باشگاههای پیشرفته، نیروی انسانی متخصص و فرصتهای رقابتی در مرکز استان، در برابر فرسودگی یا فقدان زیرساختهای اولیه در شهرستانهای کوهستانی، مرزی و محروم.
عدالت توزیعی را نمیتوان صرفاً با شمارش تعداد سالنها سنجید. ممکن است شهرستانی از نظر تعداد اماکن وضعیت مطلوبی داشته باشد، اما بخش عمده آنها فرسوده، غیرفعال یا فاقد تجهیزات استاندارد باشد؛ بنابراین، شاخص واقعی عدالت ورزشی باید ترکیبی از تعداد، کیفیت، توزیع جمعیتی، هزینه دسترسی، تنوع رشتهها و برابری فرصت استفاده باشد. سرانه اسمی فضای ورزشی، بدون سنجش سرانه مؤثر و قابل استفاده، تصویری ناقص و گمراهکننده ارائه میدهد.
تمرکزگرایی در مرکز استان هرچند با توجیهاتی مانند تراکم جمعیت و وجود باشگاههای حرفهای همراه است، اما زمانی به چالش تبدیل میشود که منابع عمومی را بهصورت مستمر به مناطق برخوردار هدایت کند. در این وضعیت، شهرستانهای کمبرخوردار نهتنها از امکانات محروم میشوند، بلکه فرصت کشف استعداد، جذب مربی و شکلگیری باشگاههای پایدار را نیز از دست میدهند. امری که عملاً نابرابری در تولید استعداد و فرصتهای ورزشی را بازتولید میکند.
این مسئله از منظر حقوق عمومی نیز واجد اهمیت است. بندهای ۹ و ۱۲ اصل سوم قانون اساسی، دولت را به رفع تبعیضات ناروا، ایجاد امکانات عادلانه برای همه و رفع محرومیت ملزم میکند و اصول نوزدهم و بیستم بر برخورداری برابر مردم از حقوق قانونی تاکید دارند. در قوانین موضوعه نیز، قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت بر توسعه ورزش همگانی و مشارکت بخش غیردولتی تاکید دارد. همچنین سند ملی آمایش سرزمینی ورزش کشور، با رویکرد تعیین نیازها و مزیتهای منطقهای، باید مبنای تصمیمگیری در احداث، تجهیز و بهرهبرداری از اماکن ورزشی قرار گیرد نه آنکه صرفاً در حد یک سند مطالعاتی باقی بماند.
آمایش سرزمین در ورزش به معنای توزیع مساوی و مکانیکی امکانات نیست. عدالت لزوماً با برابری عددی محقق نمیشود، بلکه به معنای تخصیص منابع متناسب با نیاز، محرومیت، جمعیت و قابلیتهای اقلیمی است. ممکن است اولویت یک شهرستان کوچک، احداث یک مجموعه چندمنظوره استاندارد باشد و در منطقهای دیگر، ایجاد زمین چمن مصنوعی، سالنهای محلهای یا تجهیز فضاهای روباز روستایی اهمیت بیشتری داشته باشد.
برای اصلاح این وضعیت، اقدامات زیر ضروری است:
۱. تدوین و انتشار اطلس ورزش گیلان: ایجاد سامانهای شفاف و حاوی شناسنامه ورزشی هر شهرستان (شامل جمعیت، کیفیت اماکن، رشتههای فعال، پروژههای نیمهتمام و میزان اعتبارات عمرانی) تا اولویتبندی سرمایهگذاریها بر اساس شاخص ترکیبی محرومیت و نیاز واقعی انجام شود. ۲. اصلاح نظام تخصیص بودجه: توزیع اعتبارات نباید تحت تأثیر فشارهای اداری یا صرفاً بر اساس تعداد پروژهها باشد. سهم هر شهرستان باید بر پایه سرانه مؤثر، پیشرفت فیزیکی پروژهها، مشارکت اجتماعی و آثار توسعهای تعیین شود. همچنین باید میان اعتبارات ساخت، تجهیز و نگهداری تفکیک قائل شد تا از فرسودگی و هدررفت سرمایههای موجود جلوگیری شود.
۳. تمرکززدایی و مدیریت محلی: استفاده هدفمند از ظرفیت شهرداریها، دهیاریها، مدارس، بخش خصوصی و مسئولیت اجتماعی بنگاهها برای مدیریت بهینه فضاها. ادارهکل ورزش و جوانان باید از نقش مباشر عمرانی و مجری مستقیم فاصله گرفته و به عنوان نهاد تنظیمگر، ناظر و هماهنگکننده ایفای نقش کند.
آینده ورزش گیلان در گرو حرکت
به سمت نظام حکمرانی منطقهای ورزش است که در آن هر شهرستان بر اساس ویژگیهای اقلیمی، جمعیتی و اقتصادی خود نقشآفرینی کند. رشت میتواند مرکز ورزش قهرمانی و رویدادهای بزرگ باشد، اما شهرستانهای ساحلی، کوهستانی و روستایی نیز باید بر اساس مزیتهای بومی خود در رشتههایی مانند ورزشهای آبی، ساحلی، همگانی و استعدادپروری سازماندهی شوند.
عدالت ورزشی زمانی محقق میشود که نوجوانان در دورافتادهترین مناطق استان، از فرصت واقعی برای دسترسی به فضای مناسب و مسیر پیشرفت برخوردار باشند. آمایش سرزمین باید از یک عنوان اداری به معیار الزامآور تصمیمگیری تبدیل شود چرا که توسعه متوازن ورزش گیلان، بخشی از مسئولیت قانونی، اجتماعی و توسعهای مدیریت ارشد استان است.
