رسانه‌های محلی و حکمرانی شهری؛ چشم بیدار شهر

اختصاصی توسکانیوز/ نقی هدایتی/در تاریخ شهرها، همواره قدرت در میدان‌هایی شکل گرفته که صداها شنیده شده‌اند. شهری که در آن گفت‌وگو جریان دارد، شهری زنده است؛ و شهری که صدای شهروندانش پژواک می‌یابد، از لغزش‌های بزرگ در امان می‌ماند. در این میان، رسانه‌های محلی را می‌توان چشم بیدار شهر دانست؛ نهادی اجتماعی که میان مردم و مدیران شهری پلی از آگاهی، نظارت و گفت‌وگو بنا می‌کند.
حکمرانی شهری در جهان امروز دیگر صرفاً به معنای اداره شهر از سوی نهادهای رسمی نیست. مفهوم حکمرانی بر مشارکت، پاسخ گویی و شفافیت استوار است. سازمان ملل متحد در گزارش‌های توسعه شهری خود بارها تأکید کرده است که حکمرانی خوب شهری زمانی شکل می‌گیرد که شهروندان، نهادهای مدنی، رسانه‌ها و مدیران شهری در یک شبکه تعاملی و پاسخگو قرار گیرند. در چنین ساختاری، رسانه‌های محلی جایگاهی کلیدی دارند؛ زیرا نزدیک‌ترین رسانه به مسائل واقعی زندگی شهری هستند.
نخستین کارکرد رسانه‌های محلی، ایجاد تعادل در توزیع قدرت شهری است. در غیاب رسانه‌های فعال، قدرت تصمیم‌گیری شهری ممکن است در حلقه‌های محدود مدیریتی متمرکز شود. اما زمانی که رسانه‌های محلی مسائل شهری را بازتاب می‌دهند، عملکرد نهادهای شهری را بررسی می‌کنند و صدای شهروندان را به عرصه عمومی می‌آورند، نوعی موازنه طبیعی در ساختار قدرت شکل می‌گیرد. این همان کارکردی است که از آن به عنوان قدرت نظارتی رسانه ها یاد می‌شود.
کارکرد دوم، پاسخگو ساختن مسئولان است. تجربه نشان می‌دهد که انتشار گزارش‌های رسانه‌ای درباره مشکلات شهری از کیفیت خدمات شهری تا نحوه اجرای پروژه‌ها می‌تواند به اصلاح تصمیم‌ها و افزایش شفافیت در مدیریت شهری بینجامد. رسانه، در این معنا، نه رقیب مدیریت شهری بلکه مکمل آن است؛ زیرا ، نقد آگاهانه و گزارشگری مسئولانه می‌تواند خطاها را پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند آشکار سازد.
در کنار این نقش، رسانه‌های محلی به توانمندسازی شهروندان نیز کمک می‌کنند. شهروندی که از حقوق خود، از برنامه‌های شهری و از سازوکارهای تصمیم‌گیری آگاه است، می‌تواند در اداره شهر نقشی فعال ایفا کند. رسانه‌های محلی با انتشار اطلاعات دقیق، تحلیل مسائل شهری و ایجاد فضای گفت‌وگوی عمومی، آگاهی جمعی را افزایش می‌دهند و شهروندان را از تماشاگران منفعل به مشارکت‌کنندگان آگاه تبدیل می‌کنند.
از سوی دیگر، رسانه‌های محلی ابزار مردمی حکمرانی شهری نیز به شمار می‌آیند. این رسانه‌ها به دلیل نزدیکی به بافت اجتماعی شهر، بهتر از هر رسانه دیگری می‌توانند دغدغه‌های محلات، مشکلات روزمره شهروندان و تحولات اجتماعی شهر را بازتاب دهند. گاه یک گزارش کوتاه از یک رسانه محلی می‌تواند مسئله‌ای را آشکار کند که سال‌ها در لایه‌های پنهان مدیریت شهری باقی مانده است.
نقش نظارتی رسانه نیز در این میان اهمیتی بنیادین دارد. پایش مداوم عملکرد نهادهای شهری، انعکاس دیدگاه‌های شهروندان و بررسی سیاست‌های شهری، نوعی نظارت اجتماعی دائمی ایجاد می‌کند. این نظارت نه تنها به بهبود عملکرد مدیران شهری کمک می‌کند، بلکه سرمایه اجتماعی شهر را نیز تقویت می‌سازد؛ زیرا ، اعتماد عمومی زمانی شکل می‌گیرد که شهروندان احساس کنند سازوکاری برای دیده شدن و شنیده شدن وجود دارد.
از این رو، تقویت رسانه‌های محلی را باید بخشی از راهبرد توسعه شهری دانست. شهری که رسانه‌های محلی پویا، حرفه‌ای و مستقل دارد، در واقع شبکه‌ای از چشم‌های بیدار و گوش‌های شنوا در سراسر خود دارد. چنین شهری بهتر می‌تواند مسائل خود را بشناسد، خطاهایش را اصلاح کند و مسیر توسعه پایدار را بپیماید.
در نهایت، باید گفت که حکمرانی شهری بدون حضور رسانه‌های مسئول و آگاه، به ساختمانی می‌ماند که پنجره‌هایش بسته است. رسانه‌های محلی همان پنجره‌هایی هستند که نور آگاهی را به درون مدیریت شهری می‌آورند و صدای مردم را به گوش تصمیم‌گیران می‌رسانند. هرچه این پنجره‌ها گشوده‌تر باشند، شهر نیز روشن‌تر و آینده آن امیدوارکننده‌تر خواهد بود.