جغرافیای تاریخی گیلان، در مطالعه افقی(پهنانگر)

اختصاصی توسکانیوز/دکتر فریدون شایسته/ما به سبب فقر تاریخ نگاری محلی،از جزییات حکومت های محلی گیلان،در دوره اسلامی،بی اطلاعیم.
ما طریق برخی کتب تاریخ عمومی و تاریخ دودمانی،به نام سلسله های برمی خوریم که مطالب مربوط به آنان، در منابع، به صورت گذرا آمده است.
خاندان حکومتی دابویهیان،جستانیان، کنکریان(آل مسافر)،تجاسپیان، ناصروند ،آل ساسان (مردآویج وند)، انوزوند،و…..آن هم شناخت محدود و مختصر خود را مدیون ه.ل.رابینو، می دانیم.
اگر همت رابینو،در تالیف«فرمانروایان گیلان»و«ولایت دارالمرزگیلان»و تلاش احمدکسروی،در تالیف«شهریاران گمنام»نبود، همین اطلاعات مختصر و جزیی،برای امروز،در دسترس نبود.
وجود حکومت های متعدد محلی و با خانخانی، نشان می دهد که فرمانروایان محلی گیلان،از طریق پیشنهاد خراج،خود را در راس حکومت حفظ می کرده و مانع از تهاجم‌ بیگانگان، به گیلان می شده اند.
اگرچه به نظر می رسد نمی توانیم بپذیریم که قلعه رودخان، مسجد اسپیه مزگت، مناره بازار گسکر،مربوط به دوران حکومت سلجوقیان و صفویان،است ولی باید گفت که مربوط به حکومت های محلی که در این اماکن، اقتدار داشتند، باشد.
شرایط جوی منحصر به فرد گیلان (باران،رطوبت وبرف)،اکتشافات غیرحرفه ای طالبان گنج، فقدان تاریخ نگاری محلی و….،عواملی بوده اند که سبب عدم وجود مواریث مادی و معنوی فرهنگی، برای نسل ما، شده اند.
نیک می دانیم،که گیلان، در جنبش شعوبیه،نمایندگانی،داشته است.همه می دانیم که فرمانروایان سلجوقی ترک، آیین کشورداری و اداره کشور را از فرزندان بویه،ماهیگیر گیلانی،آموخته اند.همه می دانیم جنبش نقطویان،به رهبری شیخ محمود پسیخانی،در گیلان، شکل گرفت و…..به خوبی، این رخدادها، نشان می دهد که سرزمین گیلان،در تمامی تحولات هزاره دوره اسلامی، نقش آفرین بوده است.