صیانت از بافت تاریخی رشت؛ ضرورتی فراتر از مرمت ظاهری

اختصاصی توسکانیوز/ فهیمه فتحی/رشت، شهر باران‌های نقره‌ای، تنها با اقلیم، طبیعت و خاطره باران شناخته نمی‌شود. بخش مهمی از هویت این شهر در کوچه‌ها، محله‌ها و بناهایی نهفته است که معماری بومی، حافظه جمعی و تاریخ زیسته شهر را در خود حفظ کرده‌اند. محله‌هایی هم چون ساغریسازان، کوچه افخرا و دیگر محدوده‌های واجد ارزش تاریخی، با بام‌های سفالی، دیوارهای آجری سرخ و ساختار معماری متناسب با زیست‌بوم گیلان، صرفاً مجموعه‌ای از ساختمان‌های قدیمی نیستند بلکه اجزای اصلی شناسنامه فرهنگی رشت به‌شمار می‌آیند.
با این حال، روند فرسایش، تخریب تدریجی، مداخلات غیرمتناسب و فقدان برنامه‌ای منسجم برای حفاظت و احیای این بناها، زنگ خطر جدی برای میراث شهری رشت است. از میان رفتن هر خانه تاریخی یا تغییر غیرکارشناسی در سیمای آن، فقط حذف یک بنای فیزیکی نیست بلکه بخشی از پیوستگی تاریخی، هویتی و گردشگری شهر را مخدوش می‌کند. خسارتی که در بسیاری موارد، بازگشت‌ناپذیر است.
صیانت از بافت‌های ارزشمند تاریخی، اقدامی تشریفاتی یا صرفاً زیبایی‌شناختی نیست. این امر، یک ضرورت مدیریتی و توسعه‌ای است که می‌تواند در کنار حفاظت از هویت شهر، به ارتقای کیفیت محیط شهری، رونق گردشگری فرهنگی، تقویت اقتصاد محلی و افزایش حس تعلق شهروندان منجر شود. تحقق این هدف، مستلزم نگاه مشترک و اقدام هماهنگ اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گیلان، شهرداری رشت، شورای اسلامی شهر و دیگر دستگاه‌های مسئول است.
در این مسیر، باید از برخوردهای موردی و واکنشی فاصله گرفت و برای شناسایی، ثبت، اولویت‌بندی، استحکام‌بخشی، مرمت و بازآفرینی بناهای واجد ارزش، برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده و دارای پشتوانه مالی و حقوقی تدوین کرد. هم چنین، بهره‌گیری از ظرفیت سرمایه‌گذاران واجد صلاحیت، در قالب قراردادهای شفاف، ضابطه‌مند و تحت نظارت نهادهای تخصصی، می‌تواند راهی عملی برای نجات و بهره‌برداری پایدار از این میراث باشد.
تجربه نشان می‌دهد که در صورت وجود اراده مدیریتی، طراحی درست سازوکار اجرایی و رعایت اصالت معماری، می‌توان بناهای فرسوده را از وضعیت انفعال و تخریب خارج کرد و به سرمایه‌ای فرهنگی و اقتصادی برای شهر تبدیل ساخت.
رشت برای توسعه، نیازمند ساخت‌وساز بی‌هویت و فراموش‌کردن گذشته خود نیست. توسعه پایدار شهری زمانی معنا می‌یابد که میان نیازهای امروز و سرمایه‌های تاریخی دیروز، تعادل برقرار شود. حفاظت از ساغریسازان، کوچه افخرا و دیگر نشانه‌های معماری کهن رشت، در حقیقت حفاظت از هویت، منزلت و آینده این شهر است.