توسکانیوز/شهروز پروایی/محل دپوی زبالههای بیمارستانی، صنعتی و خانگی تالش در روستای کریممحله به یکی از تلخترین مصادیق بی تدبیری در مدیریت پسماند کشور تبدیل شده است. فیلمهای منتشرشده از چرای گاوها در میان انبوه پسماندهای عفونی، زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی و امنیت غذایی به صدا درآورده است.
در پی انتشار تصاویر دلخراش از وضعیت نامناسب دفع پسماندهای بیمارستانی در این منطقه، استاندار گیلان با حساسیت ویژه وارد موضوع شد و دستور بررسی فوری، شناسایی عوامل قصور و رفع مشکل را صادر کرد. اما تجربه ۳۰ ساله ساکنان کریممحله نشان داده است که این دستورات معمولاً پس از مدتی به فراموشی سپرده میشوند و مشکل همچنان به قوت خود باقی میماند. فیلمهای اخیر نشان میدهد که گاوها در میان انبوه زبالهها، از جمله پسماندهای بیمارستانی، در حال چرا هستند – صحنهای که نهتنها زشتنمایی بصری، بلکه فاجعهای بهداشتی با پیامدهای جبرانناپذیر است.
خطری که از سفره مردم میگذرد
زبالههای بیمارستانی جزو خطرناکترین انواع پسماند محسوب میشوند، چراکه میتوانند حاوی مواد عفونی، تجهیزات آلوده، اجسام تیز و مواد شیمیایی خطرناک باشند. دپوی این پسماندها در کنار زبالههای خانگی و صنعتی، بدون جداسازی اصولی، زنجیرهای از آلودگی را ایجاد میکند: شیرابههای سمی به سفرههای آب زیرزمینی نفوذ میکنند，حشرات و جانوران ناقل بیماری تکثیر میشوند， و مهمتر از همه – همانطور که تصاویر اخیر نشان میدهد – احشام با این زبالهها تماس پیدا میکنند و آلایندههای بیولوژیک و شیمیایی از طریق گوشت و شیر وارد زنجیره غذایی انسان میشوند.
شهرستان تالش ۵ پهنه برای تخلیه زباله دارد که هیچکدام از آنها استانداردهای لازم زیستمحیطی را ندارند. در همین حال، روزانه ۱۸۰۰ تن زباله در استان گیلان تولید میشود و بخش قابلتوجهی از آن بدون پردازش مناسب، به سرنوشتی نامعلوم دچار میشود.
💢چرا وعدهها محقق نمیشوند؟
ریشه اصلی این بحران، فقدان نظارت پایدار و مستمر است. هر بار که رسانهها موضوع را پوشش میدهند، مسئولان محلی و استانی ورود میکنند، دستوراتی صادر میشود، اما پس از فروکش کردن هیاهوی رسانهای، همه چیز به روال سابق بازمیگردد. بیتوجهی به اخطاریههای زیستمحیطی و مصوبات کارگروه پسماند، چنان جدی شده که ۲ شهردار و ۳ دهیار در شهرستان تالش به دلیل دفن غیراصولی زبالهها به دادگاه معرفی شدهاند – اقدامی که نشان از عادیشدن تخلف در این حوزه دارد.
از سوی دیگر، قانون مدیریت پسماند بهوضوح مسئولیت نگهداری، جمعآوری، دفع و امحای پسماندهای بیمارستانی را بر عهده تولیدکننده (بیمارستانها و مراکز درمانی) قرار داده است. اما در عمل، تفکیک پسماندهای عفونی از عادی در مبدأ بهدرستی انجام نمیشود و همه چیز در یک محل دپوی مشترک رها میشود.
💢از دستور تا اقدام؛ راهکارهایی برای پایان دادن به بحران
برای اینکه این بار وضعیت به سرنوشت وعدههای قبلی دچار نشود، مجموعهای از اقدامات علمی، عملیاتی و نظارتی ضروری است:
۱. تفکیک اجباری در مبدأ – بر اساس ضوابط موجود، پسماندهای پزشکی ویژه باید جدا از یکدیگر در محل نگهداری شوند و هر نوع پسماند با علامت مشخصه تعیین شود. اجرای دقیق این ماده قانونی، با نظارت شبکه بهداشت و درمان، نخستین گام اساسی است.
۲. ایجاد سامانه رهگیری پسماند بیمارستانی – هر محموله پسماند عفونی باید دارای کد رهگیری باشد تا از لحظه تولید تا امحای نهایی قابلپیگیری باشد. این سامانه، شفافیت را افزایش میدهد و امکان سوءاستفاده را کاهش میدهد.
۳. راهاندازی زبالهسوز یا دستگاههای غیرسوز پیشرفته – استفاده از فناوریهایی نظیر پیرولیز که جایگزین روشهای سنتی سوزاندن و دفن میشود و با کاهش آلایندهها، انرژی نیز تولید میکند，میتواند راهکاری پایدار برای امحای پسماندهای عفونی باشد. احداث کارخانه زبالهسوز یا تولید کمپوست در تالش که سالهاست با پیشرفت فیزیکی ۴۰ درصدی در سیاکت محله علی رغم هزینه کرد ملیاردها تومان پول مردم متوقف مانده، باید با جدیت پیگیری شود.
۴. محصور کردن مراکز دفن و جلوگیری از ورود احشام – سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان تالش نیز بر محصور کردن مراکز دفن زباله برای جلوگیری از ورود احشام تأکید کرده است. این اقدام حداقلی اما حیاتی، باید فوراً اجرا شود.
۵. نظارت مستقل و مستمر – به جای واکنشهای مقطعی به گزارشهای رسانهای، باید نظام نظارت پیشگیرانه با حضور نمایندگان محیطزیست، دانشگاه علوم پزشکی و دستگاه قضا ایجاد شود. گزارشهای ماهانه از وضعیت پسماند تالش باید به صورت عمومی منتشر شود تا پاسخگویی دائمی برقرار باشد.
