سیاست‌زدگی در آموزش‌وپرورش: مسلخ عدالت آموزشی

اختصاصی توسکانیوز/احمد کسایی/آموزش‌وپرورش باید نهادی ملی، تخصصی و آینده‌نگر باشد؛ اما اکنون ، این نهاد جولانگاه سیاست‌زدگی بدل شده است. سیاست‌زدگی یعنی سیطرهٔ نگاه سیاسی و ملاحظات جناحی بر تصمیمات آموزشی و اولویت امر سیاسی بر امر فرهنگی .این آسیب نه تنها کیفیت آموزش را تضعیف کرده، بلکه اعتماد عمومی را نیز فرسوده است.
۱. *سیاست‌گذاری ناکارآمد و نهادهای متداخل*
مطالعات نشان می‌دهد که نظام تصمیم‌گیری آموزشی و پرورشی در ایران به دلیل تعدد نهادهای سیاست‌گذار و وابستگی شدید به دولت‌های متغیر، و تمرکزگرایی لجام گسیخته گرفتار روزمرگی و تغییرات مقطعی است. سیاست‌زدگی ساختاری، مانع از پیگیری مستمر و پایدار طرح‌های تحولی شده است.
۲. *دخالت نمایندگان مجلس و محافل قدرت در عزل و نصب‌ها*
یکی از جلوه‌های آشکار سیاست‌زدگی، دخالت نمایندگان مجلس، صاحبان نفوذ محلی و محافل غیرتخصصی در تعیین و تغییر مدیران آموزشی است. در بسیاری از استان‌ها، مدیران کل و حتی مدیران مدارس نه بر اساس شایستگی، که به توصیه نمایندگان و گروه‌های فشار منصوب می‌شوند. نتیجهٔ این روند:
• بی‌ثباتی مدیریتی و تغییرات مکرر مدیران در کوتاه‌مدت؛
• تضعیف روحیه معلمان و کارکنان که شایسته‌سالاری را نادیده گرفته‌شده می‌بینند؛
• ترجیح منافع سیاسی منطقه‌ای یا جناحی بر نیازهای آموزشی واقعی دانش‌آموزان.
به بیان دیگر، آموزش‌وپرورش که باید «مدرسهٔ انسان‌سازی» باشد، به میدان تقسیم غنایم سیاسی تبدیل می‌شود.
۳. *چاه‌سیاه سیاست‌زدگی در مدیریت*
پژوهش‌های کیفی نشان می‌دهد که سیاست‌زدگی، مدیریت آموزش‌وپرورش را گرفتار بحران کرده است. تصمیم‌ها بر اساس اهداف سیاسی گرفته می‌شوند، نه داده‌های تخصصی. نتیجه: افت شاخص‌های یادگیری، ضعف انگیزه معلمان، و کاهش کیفیت محتوای درسی و کیفیت آموزشی که در شاخص های گوناگون مانند تنزل معدل دانش آموزان پایه دوازدهم به زیر ده نمود و بروز دارد.
۴. *سیاست‌زدگی به جای تحول‌مداری*
به جای تمرکز بر اجرای «سند تحول بنیادین» یا ارتقای کیفیت آموزشی، وقت مدیران صرف لابی‌های سیاسی و حل‌وفصل بحران‌های جاری می‌شود. آموزش‌وپرورش عملاً «گرفتار سیاست» است و فرصت اصلاح بنیادین ندارد.
۵. *پیامدهای سیاست‌زدگی*
• بی‌ثباتی مدیریتی: تغییر پیاپی مدیران بر اساس فشار سیاسی، چرخهٔ تصمیم‌گیری آموزشی را معیوب می‌کند.
• از بین رفتن تخصص: جای معلمان و کارشناسان تربیتی را نیروهای سفارشی و سیاسی می‌گیرند.
• افزایش نابرابری آموزشی: منابع و امکانات بیشتر به مناطقی تخصیص می‌یابد که نفوذ سیاسی دارند.
• بی‌اعتمادی عمومی: وقتی والدین می‌بینند که شعار عدالت داده می‌شود ولی شهریه‌های نجومی و کمک‌های اجباری همچنان پابرجاست، اعتمادشان به نظام آموزشی سلب می‌شود.
• کاهش کیفیت آموزشی: افت نمرات، افزایش ترک تحصیل و رشد مدارس پولی، محصول مستقیم سیاست‌زدگی است.
۶. *سیاست‌زدگی و بحران اقتصادی*
گزارش‌های رسمی نشان می‌دهند که فقر، تورم و کمبود بودجه، دست در دست سیاست‌زدگی داده‌اند تا کیفیت آموزش سقوط کند. در چنین شرایطی، تصمیمات نادرست سیاسی نه تنها عدالت آموزشی را نابود می‌کند، بلکه فرصت شکوفایی نسل آینده را هم می‌ سوزاند.
*نتیجه*‌
آموزش‌وپرورش با سیاست‌زدگی به نهادی بی‌ثبات، غیرتخصصی و پر از تبعیض بدل می‌شود. دخالت نمایندگان و محافل سیاسی در عزل و نصب مدیران، این بیماری را تشدید کرده است. اگر اصلاحی جدی صورت نگیرد، نظام آموزشی ایران بیش از پیش درگیر روزمرگی، نابرابری و بی‌اعتمادی عمومی خواهد شد. راه نجات، بازگرداندن آموزش‌وپرورش به مسیر تخصص، شایسته‌سالاری و عدالت آموزشی است—نه میدان سیاست و لابی‌گری.