اختصاصی توسکانیوز/دکتر فریدون شایسته
حاج احمد کسمایی،تاجر متمکنی بود که در رشت،کارخانه پیله خشک‌کنی داشت و در کسما علاوه بر املاک و ۱۰ باب خانه، نخستین کارخانه پاپیروس (توتون خشک کنی) را دایر کرده بود. ولی در آغاز جنبش، جنگل علاوه بر در اختیار گذاشتن نیروی انسانی، تمام اموال خود را صرف پیشبرد اهداف جنبش جنگل کرد.
«حاج احمد» در بخشی از یادداشت هایش نوشته، هر آن چه از فلاحت توتون و ابریشم و تجارت قماش طی سالیان فراهم کرده بود فروخته و در همیانی نهاده و تقدیم میرزا کرده است؛
« من همه سرمایه‌ای که داشتم و به صورت سکه‌های نقره و طلا در کیسه بود به او نشان داده و گفتم این مالم و این جانم، همه را در راه آزادی ایثار خواهم کرد.»
وی همچنین در ابتدای یادداشت‌های خود می‌نویسد:
«روزی که به قیام آغاز کردم، جوان بودم، سرمایه داشتم، ده‌ها نفر از کنار سفره من به راحتی زندگی می‌کردند اما امروز همه آن ها در راه آزادی و استقلال مردم این مملکت ایثار کرده‌ام و دیگری چیزی ندارم. امروز با یک دخترم پوراندخت کسمایی در تهران سکونت دارم، در اتاقی کوچک و بسیار بد. دلم می‌خواهد باز هم با مردم باشم، آن ها را ببینم. حرف‌هایی را که ۲۵سال در گلویم گره شده برایشان بزنم و آن چه را که ۲۰ سال حکومت رضاخانی نگذاشته است جوان‌ها از آن ها باخبر شوند، به گوش شان بخوانم تا بدانند مرگ مساله مهمی نیست. شکنجه دردآور است اما در مقابل اراده مردم آزادی خواه شکست ناپذیر است. من هرگز نمی خواهم سابقه آزادیخواهی خود را به رخ کسی بکشم ولی من یک ایرانی هستم و از این که می‌بینم همه ثروتی را که خداوند به این سرزمین داده و متعلق به مردم آن است،به خارج برده و خائن‌ترین و دزدترین مردم که در قومیت ایرانیشان نیز تردید است، همه چیز را یغما می‌کنند. اما هموطنان من در سراسر این کشور در فقر به جهان آمده و فقیرتر می‌میرند، رنج می برم».
حاج احمد، تاکید می‌کند هیئت اتحاد اسلام، بعد از پیروزی متفقین به این نتیجه رسید که فعلا باید مبارزه جنگلیان متوقف شود آن هم زمانی که اسلحه و نیروی انسانی آن ها،کاملا تحلیل رفته بود. وی نه به مقرری روس و انگلیس و نه به زندگی آسوده در بین النهرین فریفته شد و آن گونه که در اواخر یادداشت‌هایش، می‌گوید بعد از محاصره کسما، با عده‌ای از یارانش تسلیم شد تا میرزا و بخشی از جنگلیان از فرصت پیش آمده، بتوانند به جنگل فرار کنند.
در یادداشت هایش می نویسد :
“من هنوز در تهران محبوس و تحت نظر بودم که یگانه پسر و همسرم تاب تحمل ظلم و فشار غیر انسانی حکومت را نیاورده و درگذشتند. من همیشه از نوشتن هرگونه یادداشتی درباره جنگل خودداری نمودم؛ زیرا،نمی‌خواستم همین مسایل را به یاد بیاورم و امیدوارم این یادداشت‌ها یا هرگز منتشر نشود و یا زمانی به چاپ رسد که خودم آن را نخوانم”.
حاج احمد،سال ها با رنج های جسمی ناشی از شکنجه ها و آزار و اذیت دوران حبس و رنج های روحی و زخم زبان های مبنی بر خیانت و عامل بودن در شکست نهضت جنگل را، با صبوری تحمل کرد.
رنج‌های حاج احمد، در آخرین روزهای سال ۱۳۳۰ خورشیدی،در حالی که نابینا و در نهایت فقر و تنگدستی بود به پایان رسید.وی درجوار آرامگاه سردار جنگل ، به خاک سپرده شد.
یادداشت های حاج احمدکسمایی، در سال ۱۳۸۳خورشیدی، باتصحیح و تعلیق منوچهر هدایتی خوشکلام،توسط انتشارات کتیبه گیل،در رشت،به چاپ رسید.
اومرد شماره ۲نهضت جنگل بود. امور مالی نهضت راوی اداره می کرد.حاج احمد،به عنوان یک بازرگان عمده، با تاسیس اداره نوغان کسما، سالانه، بیش از۱۵۰ تن ابریشم ،برای کمپانی بونه،به بندر مارسی فرانسه می فرستاد.به دعوت حاج احمد و برادرش،میرزاابراهیم بزاز کسمایی(کبریت خان)،که سردیس وی در کسما نصب شده است،میرزا کوچک ،هسته نهضت جنگل را در کسما تشکیل داد.تهیه سلاح، آذوقه و گرد آوری جمعیت برای نهضت، با نقش آفرینی حاج احمد صورت می گرفت.حاج احمد، پس از پایان جنگ جهانی اول، شکست متحدین و پیروزی متفقین (روسیه وانگلستان)،که دشمنان نهضت جنگل بودند و ورود متجاوزانه بالشویک ها(سربازان شوروی)،به خاک گیلان،از نهضت کناره گرفت و خود را تسلیم کرد.سعدالله درویش،یکی از اعضای نهضت جنگل،که همواره پیک و قاصد نهضت جنگل بود، او را متهم به تهیه اسلحه و مقابله در نهضت جنگل کرده است.ادعایی که تنها ازسوی سعدالله خان درویش، مطرح شده و واقعه نگاران نهضت چون: فخرایی،گیلک و مدنی، از زبان وی اشاره کرده اند این درحال است که در مطالعه اسناد وزارت کشور و سفارت خانه های بیگانگان،چنین ادعایی واقعیت ندارد.اگرچه دکتر حشمت طالقانی هم خود را به نماینده حکومت مرکزی تسلیم کرد و بعد به شهادت رسید، توسط مورخان، فردی خادم و وطن دوست معرفی شده است و جای انتقاد نیست، اما در مورد حاج احمد کسمایی، جانب انصاف رعایت نشده است.
مردی که همه هستی خود اعم از جان، اموال و اقوامش را در راه موفقیت و پیروزی نهضت جنگل فدا کرد.او پس از سالیان متمادی تحمل شکنجه، مصادره املاک و اموالش، در عسرت و سختی ،جهان هستی را وداع گفت و بنا به وصیتش،در مجموعه آرامگاه میرزاکوچک جنگلی در وادی سلیمانداراب،به خاک پیوست.
سنگ گو ااو،چون خود وی که توسط وقایع نگاران کم رنگ جلوه داده شده است ،قابل رویت نیست و حتی پس از رحلتش،هنوز سنگ گورش، در غربت افتاده است.
یادش گرامی و نامش مانا.
