گیلان؛ پیشانی دگرگونی جمعیتی کشور

توسکانیوز/عزیز عبدالهی/تحولات جمعیتی استان گیلان دیگر یک شاخص آماری در کنار سایر متغیرهای توسعه نیست، بلکه پیشران اصلی و تعیین‌کننده سرنوشت اقتصادی،
سلامت و ثبات اجتماعی استان در دو دهه آتی است. با عبور نرخ سالمندی از مرز ۱۷.۲ درصد و سقوط نرخ باروری به رقم بحرانی ۰.۸، گیلان به مثابه آیینه آینده ایران، وضعیتی را تجربه می‌کند که سایر استان‌ها با دو دهه تأخیر با آن مواجه خواهند شد.
تلاقی این نرخ‌ها با مهاجرت نخبگان و ورود بازنشستگان از سایر اقلیم‌ها، ساختار جمعیتی استان را به وضعیتی بی‌سابقه کشانده است. تداوم رویکردهای روزمره و سنتی در این شرایط، نظام درمان و زیرساخت‌های زیستی استان را با اشباع و فرسودگی غیرقابل‌جبران مواجه خواهد ساخت؛ بنابراین، گذار از انفعال حمایتی به حکمرانی سازگار با سالمندی،
یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.
آسیب‌شناسی وضع موجود نشان می‌دهد که فرسایش ظرفیت سنتی خانواده‌ها و تغییرات پرشتاب سبک زندگی، نگهداری از سالمندان در محیط خانه را به گره گاهی بغرنج بدل ساخته است. واقعیت عینی جامعه بیانگر آن است که بخش عمده‌ای از خانواده‌ها به دلیل فشارهای اقتصادی، اشتغال هم‌زمان زوجین و فرسودگی‌های عاطفی
و روانی، توان و تمایلی برای مراقبت مستمر از والدین ناتوان ندارند و این امر، بسیاری از کهنسالان را در معرض انزوای تلخ، رهاشدگی و شرایط زیستی ناگوار قرار داده است.
از سوی دیگر، اتکای صرف به تخت‌های حاد بیمارستانی به‌جای زیرساخت‌های اقامتی و
حمایتی، نظام سلامت را فرسوده و خانواده‌ها را سرگردان کرده است. وضعیتی که بیش از هر زمان، ضرورت سرمایه‌گذاری هدفمند برای توسعه و ساخت آسایشگاه‌ها و مراکز اقامتی- مراقبتی استاندارد در هر دو بخش دولتی و خصوصی را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد.
برای برون‌رفت از این چالش ساختاری، یک ائتلاف
منسجم و هم‌افزا میان ارکان تصمیم‌ساز استان شامل استانداری، مجمع نمایندگان استان
، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، دانشگاه علوم پزشکی، شهرداری‌ها و سازمان بهزیستی،
اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و … ضرورت تام دارد. این نهادها باید با پیش‌بینی بسته‌های تشویقی، واگذاری اراضی مناسب، اعطای تسهیلات ترجیحی و تعریف تعرفه‌های حمایتی، بخش خصوصی و خیرین را به ساخت مراکز مراقبت بلندمدت و پانسیون‌های سالمندی باکیفیت ترغیب کنند و در عین حال، توسعه ظرفیت‌های اقامتی دولتی را برای اقشار نیازمند در اولویت تخصیص اعتبارات استانی و ردیف‌های ملی قرار دهند.
تحقق این حکمرانی سازگار، بدون پشتیبانی مدنی و جریان‌سازی عمومی ناممکن خواهد بود؛ از این رو، بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت رسانه‌ها و پلتفرم‌ های فضای مجازی برای تغییر نگرش جامعه، تابوزدایی از اقامتگاه‌های مراقبتی استاندارد، و تقویت مسئولیت‌پذیری اخلاقی و مدنی اهمیت بنیادین دارد. هم‌زمان، فعال‌سازی تشکل‌های مردم‌نهاد، سمن‌ها و کانون‌های محله‌محور می‌تواند چتر مراقبتی جامعه را گسترش داده و شبکه‌ای پویا از خدمات داوطلبانه، سرکشی‌های مستمر و حمایت‌ های عاطفی و معیشتی را برای صیانت از کرامت انسانی سالمندان در سراسر جغرافیای گیلان
شکل دهد.
سالمندی جمعیت در گیلان، نه یک بحران محتوم، بلکه آزمون بلوغ حکمرانی و مسئولیت اجتماعی ماست. اگر مجموعه حاکمیت استانی با درک پیشتازی گیلان در این تحول جمعیتی، به بازطراحی زیرساخت‌های اقامتی، فعال‌سازی اقتصاد مراقبت و هم‌افزایی با جامعه مدنی و رسانه‌ها اقدام کنند، این تهدید جمعیتی می‌تواند به الگویی فاخر از زیست باکرامت انسانی و سرمشقی ملی برای مواجهه هوشمندانه با فردای ایران تبدیل شود. در غیر این صورت، شکاف میان نیازهای فزاینده سالمندان و
توان جامعه، هزینه‌های انسانی و اجتماعی بازگشت‌ناپذیری را بر پیکره این استان تحمیل
خواهد کرد.