توسکانیوز/محمود علیزاده طباطبایی، عضو شورای مرکزی کارگزاران سازندگی ایران
مهاجران قانونی و غیرقانونی در طول این سالها به گفته وزیر کشور نزدیک به ۴میلیون نفر و براساس برآورد منابع بیطرف به نزدیک ۸میلیون نفر رسیده است. یعنی نزدیک ۱۰درصد جمعیت کشور را مهاجران افغانستانی تشکیل میدهند.
با قدرت گرفتن مجدد طالبان در افغانستان هجوم مهاجران غیرقانونی به کشور شدت گرفت ولی بر اساس تصمیمات مقامات امنیتی در شماری از استانهای کشور تردد اتباع افغانستان ممنوع اعلام شد.
مهاجران قانونی افغانستان در ایران یا گذرنامه اقامتی دارند یا کارت آمایش و این دسته از مهاجران فقط حق تردد در استانی را دارند که در کارت آمایش ذکر شده است. حضور اتباع افغانستان در ۱۵ استان کشور به طور کامل ممنوع است و در ۱۲ استان هم محدودیتهایی برای حضور اتباع افغانستانی در نظر گرفته شده است ولی متاسفانه نظارت کافی بر تردد اتباع افغانی در مناطق ممنوعه وجود ندارد و انتظار میرود مردم برای اعمال قانون و جلوگیری از تردد اتباع افغانی در مناطق ممنوعه، نیروهای انتظامی و امنیتی را یاری کنند.
طبق آمارهای رسمی، کارگران افغانستانی مجاز بیش از ۱۰درصد بازار کار ایران را اشغال کردهاند و در مورد آن دسته از اتباع افغانی که به طور غیر مجاز در کشور حضور دارند، آمار دقیقی وجود ندارد و به رغم اینکه ممنوعیت به کارگیری اتباع خارجی در دستگاههای عمومی و دولتی و شرکتها و پیمانکاران بخش خصوصی وجود دارد و ضمانت اجرای این قانون نیز حبس و جزای نقدی است.
ولی متاسفانه به دلیل بهرهوری بالای کارگران افغانی و نداشتن بیمه، بخش بزرگی از ظرفیت کارگاهها را اتباع افغانی غیرمجاز پر کردهاند و متاسفانه نظارت کافی در مورد اجرای قانون وجود ندارد. طبق قانون کار، اتباع خارجی فقط در مشاغلی که از طرف دولت تعیین شده و با داشتن مجوز کار و پروانه اقامت میتوانند فعالیت کنند.
یکی از مشکلاتی که مهاجران افغانستانی در ایران با آن مواجه بودند، به خصوص مهاجرانی که به صورت غیرقانونی وارد کشور شدهاند، موضوع تحصیل فرزندان آنان بود ولی در سال ۱۳۹۴ مقام رهبری فرمودند: هیچ کودک افغانستانی، حتی مهاجرینی که به صورت غیرقانونی و بیمدرک در ایران حضور دارند نباید از تحصیل باز بمانند و همه آنها باید در مدارس ثبتنام شوند. در حال حاضر تعداد دانش آموزان افغانی بیش از یک میلیون نفر هستند که به صورت مجانی در مدارس ایران به تحصیل اشتغال دارند.
تحصیلات دانشگاهی برای اتباع افغانی در رشتههای خاص مثل فیزیک اتمی، فیزیک هستهای، فیزیک پلاسما، مهندسی پلاسما، مهندس ایمنی، مهندسی هوافضا، مهندسی تعمیر و نگهداری هواپیما، مهندسی هوانوردی، علوم نظامی، الکترونیک هواپیمایی، مراقبت پرواز، فناوری اطلاعات و خدمات درمانی ممنوع است.
بر اساس آمارهای رسمی بهرغم اینکه قریب ۱۰درصد جمعیت کشور را مهاجران قانونی و غیرقانونی افغانستانی تشکیل میدهند ولی تعداد مجرمین افغانی که در زندانهای جمهوری اسلامی هستند ۲درصد آمار زندانیان را تشکیل میدهند و این آمار نشان میدهد برخلاف فضاسازی رسانهها، میزان جرائم در اتباع افغانی که به صورت قانونی یا غیرقانونی در ایران به سر میبرند بسیار کمتر از اتباع ایرانی است.
به رغم ممنوعیت قانونی ازدواج اتباع افغانستان با اتباع ایرانی بدون اجازه دولت و پیشبینی مجازات حبس از یک تا سه سال برای ازدواج بدون مجوز، ولی میزان ازدواج زنان ایرانی با اتباع افغانستانی و زنان افغانستانی با مردان ایران رو به افزایش است و در سال ۱۳۹۹ آییننامه اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی به تصویب دولت رسید.
طبق ماده ۵ قانون مدنی ایران، اتباع خارجه از حقوق مالکیت اموال منقول مگر مواردی که دولت ممنوع کرده باشد، برخوردارند ولی در ارتباط با مالکیت اموال غیرمنقول فقط اتباع خارجی که دارای اقامت دائم در ایران هستند، چنین حقی دارند، آن هم با محدودیتهای در مورد تملک زمین، اراضی و معاون و تملک املاک مسکونی هم نیاز به اجازه رسمی دولت دارد.
در زمان جنگ ایران و عراق بسیاری از مهاجران افغانستانی داوطلبانه جبهه اعزام شدند و بیش از ۲هزار شهید و هزاران جانباز و اسیر تقدیم ملت ایران کردند. با گسترش جنگ سوریه داوطلبین افغانستانی زیر پوشش لشکر فاطمیون نقش موثری در قلع و قمع داعش داشتند.
حضور اتباع افغانستان در ایران هم میتواند فرصت مناسبی جهت بهرهوری از نیروی کار ارزان و توانمند و اقدامی بشردوستانه باشد که بارها مورد تقدیر مقامات سازمان ملل قرار گرفته است ولی ورود بیضابطه و بیقاعده میلیونها افغانستانی در این شرایط بغرنج اقتصادی میتواند تهدید برای امنیت ملی قرار گیرد.
