توسکانیوز/ مازیار صیادی
مقدمه : فیلم کوتاه «صومعه‌سرا» به کارگردانی فاطمه پالیزبان، داستان زنی با گذشته روسپیگری را روایت می‌کند که در خانه خود مراسم روضه برگزار می‌کند. جرقه ایده، بنا بر توضیح فیلمساز، هنگام بازدید از یک خانه تاریخی شکل گرفت؛ جایی که این پرسش به ذهن او رسید که اگر این خانه «پیش از انقلاب، روسپی‌خانه بوده باشد» چه اتفاقی می‌افتد. پرسش اصلی اما اینجاست: چرا این ایده با نام «صومعه‌سرا» گره خورده است؟
گاهی یک انتخاب ساده، آن‌قدر بی‌ملاحظه و نابجا است که دیگر نمی‌توان آن را فقط یک انتخاب هنری دانست.
انتخاب نام «صومعه‌سرا» برای روایتی که محور آن روسپیگری و پلشتی اجتماعی است، در شرایطی که جامعه زیر فشار سنگین تورم، تحریم، مشکلات اقتصادی و فرسودگی روانی دست‌وپنجه نرم می‌کند، چیزی فراتر از یک بی‌دقتی ساده است. اینجا پای نام و هویت یک شهر در میان است؛ شهری با ریشه‌های تاریخی و فرهنگی کهن در گیلان.
مسئله این نیست که سینما حق ندارد از زشتی‌ها حرف بزند.
مسئله این است که چرا برای نمایش این زشتی، باید نام یک شهر اصیل و ریشه‌دار را به دوش آن کشید؟
چرا صومعه‌سرا؟
چه ضرورتی وجود داشته که نام این شهر، به جای فرهنگ و تاریخ و زیبایی‌هایش، در کنار چنین تصویری قرار بگیرد؟
اگر پاسخ روشنی وجود ندارد، انتخاب صومعه‌سرا چیزی جز هزینه کردن از اعتبار و هویت یک شهر برای یک ایده نیست.
صومعه‌سرا سال‌هاست در پرده سینما و برخی تولیدات تصویری، شاهد آن بوده که لهجه و گویش کهن گیلکی و ویژگی‌های فرهنگی مردمش بارها دستمایه لودگی و شوخی‌های سطحی قرار گرفته است. حالا ظاهراً این نگاه سطحی یک قدم جلوتر آمده است؛ این بار نه فقط لهجه، بلکه خودِ نام و اعتبار یک شهر قرار است هزینه یک روایت شود.
خنجر از غلاف جهالت بیرون آمده و این بار درست به سمت یکی از شهرهای اصیل گیلان گرفته شده است.
این دیگر شوخی با لهجه نیست؛ مسئله، نحوه نگاه به یک هویت محلی است.
در روزگاری که مردم با گرانی، تورم، تحریم و فشار اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و تاب‌آوری اجتماعی به یکی از مسائل جدی جامعه تبدیل شده، انتظار از متولیان فرهنگی این نیست که پشت میزهای خود بنشینند و هر چیزی را که با عنوان «اثر هنری» عرضه شد، بی‌تفاوت تماشا کنند.
متولی فرهنگی باید بیدار باشد.
باید بفهمد نام یک شهر، کالای مصرفی برای هر ایده‌ای نیست.
باید تشخیص دهد که میان «آزادی هنری» و «بی‌ملاحظگی نسبت به هویت یک جامعه» فاصله وجود دارد.
آزادی هنری به فیلمساز اجازه می‌دهد هر موضوعی را انتخاب کند؛ اما هیچ‌کس را مجبور نمی‌کند نام یک شهر را برای آن موضوع ومحتوا بد نام روسپیگری انتخاب کند.
این همان نقطه‌ای است که سکوت مسئولان فرهنگی، بیش از خود اثر فیلم آزاردهنده می‌شود.
اگر قرار باشد فیلمسازان هیجان‌زده از فقر ایده، برای دیده شدن، نام شهرهای اصیل را روی روایت‌هایی بگذارند که تصویری آلوده و تحقیرآمیز از آن نام در ذهن مخاطب می‌سازد، پس مسئولیت متولیان فرهنگی چیست؟
تماشا کردن؟
سکوت کردن؟
یا منتظر ماندن برای اینکه شهر بعدی قربانی شود؟
هویت یک شهر را نمی‌توان پس از آنکه در ذهن مخاطب با یک تصویر منفی گره خورد، با یک اطلاعیه اداری ترمیم کرد.
سال‌ها زمان لازم است تا یک شهر، فرهنگ و اعتبار تاریخی پیدا کند؛ اما برای مخدوش کردن این تصویر، گاهی یک عنوان و یک روایت کافی است.
صومعه‌سرا سزاوار آن نیست که فقر ایده دیگران برای ساختن فیلم از جیب هویت آن پرداخت شود.
این شهر نه دکور یک فیلم است، نه برچسبی برای جلب توجه و نه ابزاری برای سنگین‌تر نشان دادن یک روایت.
صومعه‌سرا یک نام تاریخی و فرهنگی است؛ نام مردمی است که حق دارند نسبت به تصویری که از شهرشان در فضای عمومی ساخته می‌شود حساس باشند.
آنچه امروز بیش از هر چیز به چشم می‌آید، فقط انتخاب نادرست یک شهر کهن وفرهنگی صومعه سرا بر روی فیلم با محتوای ضعیف نیست؛ بلکه خواب‌آلودگی و کرختی دستگاه فرهنگی در برابر چنین انتخاب‌هایی است.
اگر مسئولان فرهنگی در برابر این مسئله سکوت کنند، فردا نباید تعجب کنند اگر هر ایده ضعیف و هر روایت سطحی برای دیده شدن، نام یک شهر را قربانی کند.
مسئله صومعه‌سراست؛ اما خطر، بزرگ‌تر از صومعه‌سراست.
خطر آنجاست که وقتی متولیان فرهنگی خواب باشند، دیگران برای هویت شهرها تصمیم می‌گیرند.
و این بار، خنجر درست به قلب صومعه‌سرا رسیده است.
استاندار محترم گیلان، جناب آقای دکتر حق‌شناس
همان‌گونه که در برابر بی‌ملاحظگی مسافران نسبت به آلودگی‌های زیست‌محیطی یا مسئله خودروهای با پلاک موقت، به‌حق همیشه احساس مسولیت می کنید و از منافع و شأن استان دفاع می‌کنید، انتظار داریم در برابر تعرض به اصالت فرهنگی و هویت تاریخی شهرهای گیلان علی الخصوص زادگاه تان نیز اقدام کنید
زباله را می‌توان جمع کرد؛ خودروی پلاک موقت را می‌توان سامان داد؛ اما وقتی تصویری نادرست از هویت یک شهر در ذهن جامعه جا بیفتد، جمع کردن آن به این آسانی نیست.
اصالت صومعه‌سرا، تاریخ صومعه‌سرا و آبروی فرهنگی مردم صومعه‌سرا، قطعاً موضوعی نیست که بتوان در برابر آن سکوت کرد.
هویت و اصالت یک شهر، از زباله و خودروهای پلاک موقت کم‌اهمیت‌تر نیست؛ بلکه سرمایه‌ای است که اگر مسئولان فرهنگی امروز از آن صیانت نکنند، فردا شاید دیگر چیزی برای صیانت باقی نمانده باشد.
از جنابعالی انتظار می‌رود همان حساسیتی را که در برابر آسیب به محیط‌زیست و نظم اجتماعی نشان می‌دهید، در برابر مخدوش شدن نام، اصالت و جان‌مایه فرهنگی شهرهای گیلان نیز نشان دهید.
صومعه‌سرا نیازمند مسئولانی است که وقتی نام و هویت آن هزینه یک انتخاب نابجا می‌شود، بیدار باشند و سکوت نکنند.
