سعدی، صدای ماندگار انسانیت در زبان فارسی

اختصاصی توسکانیوز/ دکتر/عزیز عبدالهی/امروز، روزی‌ست که نام سعدی بر تقویم ما می‌درخشد؛ نه تنها به یاد شاعر و حکیمی که قرن‌ها پیش زیست، بلکه به پاس میراثی زنده که هم چنان در زبان، جان و جانِ‌جمعی ما جریان دارد. سعدی از آن دست نام‌آورانی‌ست که هر بار بازگشتن به او، بازگشتن به گونه‌ای خردورزی و نرمیِ کلام است؛ به زبانی که در آن پند و شیرینی، اخلاق و زیبایی، تجربه و لطافت، هم چون نخ ابریشم در تار و پود یک قالی نفیس درهم‌تنیده‌اند. او شاعری است که در هر بیتش، جهان تجربه بشری را با سادگی و وقار بیان کرده و دانایی را چنان در سخن ریخته که گویی نسیمی‌ست از باغی همیشه‌ بهار.
سعدی از آن جهت بزرگ است که سخن را نه زینت، که راهنما می‌دید؛ او زبان را پلی میان انسان و انسان می‌دانست. حکمتش، حکمتِ زیستن است؛ نه فلسفه‌ای دور و دیوارکشیده. وقتی از “بنی‌آدم” می‌گوید، از شرافت مشترکی حرف می‌زند که همه ما در آن شریکیم. وقتی سخن از عشق می‌راند، عشق را مسئله‌ای انسانی و هرروزی می‌بیند، نه معمایی در ابرها. و آن‌گاه که اندرز می‌دهد، صدایش نجواگرِ پیر خردمندی‌ست که از راه آمده، غبار سفر بر دامن دارد و آن چه می‌گوید برآمده از رنج و تجربه است، نه از ادعا.
در گلستان او، همان‌قدر که حکایت لطیف می‌خوانیم، آینه‌ای پیش رویمان گذاشته می‌شود؛ آینه‌ای که نه تند است و نه مبالغه‌آمیز، اما حقیقت را چنان می‌نمایاند که مجال گریز نداشته باشیم. و در بوستان، شاعر چنان از عدالت، مهر، قناعت، جوانمردی و صلح سخن می‌گوید که گویی صفاتی‌اند که انسان را انسان می‌کنند؛ همان صفاتی که فقدان شان جهان را تلخ و حضورشان زندگی را زیستنی‌تر می‌سازد.
سعدی، چه در کلام شاعرانه‌اش و چه در نثر آب‌دیده‌اش، از عالمی سخن می‌گوید که هنوز هم برای ما آشناست؛ از آدمیانی که رنج می‌برند، می‌کوشند، می‌لغزند، آشتی می‌کنند و امید می‌ورزند. شاید راز ماندگاری او نیز همین باشد: انسانی‌بودن. نه تظاهر به دانایی دارد، نه تکلف در گفتار. سخنش چنان روشن و نرم از دل برمی‌آید که قرن‌هاست بر دل‌ها می‌نشیند.
امروز که نام سعدی را گرامی می‌داریم، فراتر از تقدیس یک چهره تاریخی، در واقع به زبان فارسی ادای احترام می‌کنیم؛ زبانی که سعدی یکی از ستون‌های استوار آن است. یاد او یادآور این معناست که کلام، اگر از صدق برآید، می‌تواند قرن‌ها سفر کند، دست به دست و نسل به نسل، بی‌آن که گرد زمان بر چهره‌اش بنشیند.
سعدی را باید نه تنها خواند، که به یاد آورد؛ چرا که او از ما می‌خواهد انسانی‌تر باشیم، زبان را پاک‌تر به کار ببریم و زیبایی را در ساده‌ترین لحظه‌های زندگی بیابیم. بزرگداشت سعدی، بزرگداشت ارزش‌هایی است که هنوز می‌توانند جهان ما را روشن‌تر و مهربان‌تر کنند.