توسکانیوز/ فهیمه فتحی/شب یلدا یا شب چله، بلندترین شب سال در نیمکره شمالی است که در ایران و برخی کشورهای منطقه بهویژه در میان ایرانیان، با جشنها و مراسمهای خاصی برگزار میشود. این شب که از شب ۳۰ آذرماه آغاز و تا بامداد اول دیماه ادامه دارد، آغاز زمستان و بلندترین شب سال را نشان میدهد. در فرهنگ ایرانی، شب یلدا بهعنوان یک شب نمادین و پر از رسم و رسومات ویژه شناخته میشود که نشاندهنده گذر از تاریکی به روشنایی است.
تاریخچه شب یلدا
ایلها و قومهای مختلف ایرانی برای شب یلدا باورهای خاص خود را داشتند، اما همه اینها به یک مفهوم مشترک اشاره داشت: در این شب، جهان تاریکترین و طولانیترین شب خود را تجربه میکند و پس از آن، طول روزها به تدریج افزایش یافته و روشنی بر ظلمت غلبه میکند. این شب در فرهنگ ایرانی، نماد پیروزی نور بر تاریکی است.
آیینهای شب یلدا به دوران پیش از اسلام و حتی در دوران زرتشتیان برمیگردد. جشنهای شب یلدا در واقع همزمان با جشنهای میترائیسم (مربوط به دین زرتشتی) بوده و ریشه در جشنهای خورشیدی دارد. ایرانیان قدیم باور داشتند که در شب یلدا، خورشید به خواب رفته و از نیمه شب به بعد دوباره بیدار میشود و طول روزها از این شب به تدریج بیشتر میشود.
شب یلدا در گیلان و رشت
در گیلان، همانند سایر مناطق ایران، شب یلدا یک جشن خانوادگی است که در آن خانوادهها به دور هم جمع میشوند و با رعایت آداب و رسوم خاص این شب را جشن میگیرند. مردم گیلان، که بهویژه در فصل زمستان با بارش برف و سرمای شدید روبهرو هستند، شب یلدا را بهعنوان فرصتی برای دورهمیهای صمیمی و جشن گرفتن بهحساب میآورند.
رشت، بهعنوان مرکز استان گیلان، نیز از این قاعده مستثنی نیست. در شب یلدا، بسیاری از مردم رشت به خانههای یکدیگر میروند و در کنار خانواده و دوستان لحظاتی شاد و بهیادماندنی را سپری میکنند. در این شب، معمولاً سفرههایی رنگارنگ از میوههای مختلف، شیرینیها، آجیل و دیگر خوراکیها پهن میشود.
رسمها و رسومات شب یلدا در گیلان
شعرخوانی و حافظخوانی: یکی از رایجترین آداب شب یلدا در گیلان، خواندن اشعار حافظ است. مردم در این شب دیوان حافظ را باز میکنند و یک بیت تصادفی از آن میخوانند که این عمل بهعنوان فال حافظ شناخته میشود. خواندن اشعار بهویژه اشعار عاشقانه یا حکمتآمیز، بهویژه در کنار خانواده یا دوستان، بر شادی این شب میافزاید.
میوههای شب یلدا: همانطور که در دیگر نقاط ایران، میوههایی چون انار، هندوانه، سیب و خرمالو جزو میوههای اصلی شب یلدا هستند، در گیلان نیز این میوهها بخش اصلی سفرهی یلدا را تشکیل میدهند. هندوانه به دلیل قرمز بودن و یادآور نور و گرما، نماد تابش خورشید و پیروزی نور است.
آجیل و خشکبار: سفرههای شب یلدا در گیلان معمولاً با انواع آجیلهای مختلف و خشکبار پر میشود. از جمله میوههای خشک نظیر زردآلو، قیسی، خرما و کشمش که به همراه مغزهای مختلف آجیل مانند بادام، پسته و گردو بهعنوان خوراکیهایی خوشمزه در شب یلدا مصرف میشوند.
پخت غذاهای محلی: در شب یلدا، غذاهای محلی گیلان نیز جایگاه ویژهای دارند. یکی از معروفترین غذاهای شب یلدا در گیلان، خورش فسنجان است که با استفاده از گردو و رب انار تهیه میشود. این خورش خوشمزه و مغذی معمولاً بهعنوان یکی از غذاهای اصلی در شب یلدا سرو میشود. علاوه بر این، پلوهای محلی نظیر پلو ماهی نیز در این شب محبوب هستند.
لباسهای سنتی: در برخی مناطق گیلان، مردم در شب یلدا لباسهای سنتی میپوشند تا این شب را بهطور ویژه جشن بگیرند. این رسم نه تنها بهعنوان یک نماد فرهنگی بلکه بهعنوان ابزاری برای گرامیداشت آداب و رسوم قدیمی گیلانیها شناخته میشود.
غذاها و خوراکیهای ویژه شب یلدا در گیلان
در شب یلدا، بهجز میوهها و آجیلها، غذاهایی خاص نیز در سفرهها قرار میگیرد که در گیلان بیشتر از دیگر مناطق ایران مورد توجه قرار دارد. این غذاها بیشتر به دلیل استفاده از مواد اولیه محلی و طعمهای خاص گیلانی معروف هستند.
خورش فسنجان: این خورش با ترکیب گردو و رب انار یکی از غذاهای اصلی شب یلدا در گیلان است. طعم ترش و شیرین آن ترکیبی است که برای این شب خاص بسیار مناسب است.
پلو ماهی: ماهیهای تازه گیلانی که بهویژه در شب یلدا سرو میشوند، به همراه پلو و سبزیجات محلی، طعمی بینظیر دارند. این غذا علاوه بر طعم خوشمزه، نماد زندگی و برکت در شب یلدا است.
