وقتی ناامنی روانی، آرام و بی‌صدا بازار استان را تهدید می‌کند

توسکانیوز/ نقی هدایتی/در روزهایی که بازار استان گیلان تحت تأثیر گرانی‌ها، تغییر قیمت حامل‌های انرژی و نوسانات ارزی قرار دارد، پدیده‌ای آرام اما نگران‌کننده در حال گسترش است؛ پدیده‌ای که اگرچه در ظاهر فردی و بی‌خطر به نظر می‌رسد، اما در ابعاد اجتماعی می‌تواند به تهدیدی جدی برای امنیت روانی و معیشتی تبدیل شود: احتکار خانگی.
امروز دیگر احتکار صرفاً به انبارهای بزرگ یا شبکه‌های سودجو محدود نیست. بخشی از خانوارها، از سر نگرانی نسبت به آینده بازار و ترس از کمیابی کالا، اقدام به ذخیره‌سازی بیش از نیاز کالاهای اساسی در منازل خود می‌کنند. این رفتار، اگرچه از منظر فردی واکنشی دفاعی تلقی می‌شود، اما در مقیاس عمومی، می‌تواند نظم طبیعی بازار استان را دچار اختلال کند.
در هفته‌های اخیر، گزارش‌های میدانی غیررسمی از افزایش خرید و ذخیره‌سازی اقلامی نظیر برنج، روغن، مرغ، شکر و حتی برخی داروها حکایت دارد. شکل‌گیری این رفتار، بیش از آن‌که ناشی از کمبود واقعی باشد، ریشه در ترس از نایابی آینده دارد.
اما همین ترس، خود به عامل کمبود بدل می‌شود. هنگامی که تعداد قابل‌توجهی از خانواده‌ها بیش از نیاز مصرفی خود خرید می‌کنند، چرخه توزیع دچار فشار می‌شود و تصویر ذهنی کمبود در راه است به واقعیت نزدیک می‌شود. به بیان دیگر، هر احتکار خانگی کوچک، بخشی از زنجیره بی‌ثباتی روانی بازار استان را تکمیل می‌کند.
قوانین متعددی برای مقابله با احتکار پیش‌بینی شده است؛ از قانون نظام صنفی و تعزیرات حکومتی گرفته تا مقررات مربوط به اخلال در نظام اقتصادی. اما باید توجه داشت که این قوانین عمدتاً برای مقابله با احتکار سازمان‌یافته و سودجویانه طراحی شده‌اند.
در مورد احتکار خانگی که اغلب از سر نگرانی و بی‌اعتمادی شکل می‌گیرد، برخورد صرفاً قهری نه‌تنها مؤثر نیست، بلکه می‌تواند اضطراب اجتماعی را تشدید کند. در چنین شرایطی، اقدام فرهنگی هوشمندانه، اقناع رسانه‌ای و بازسازی اعتماد عمومی نقش تعیین‌کننده‌تری نسبت به برخورد سخت دارد.
برای خانواده‌ای که از ترس آینده چند بسته کالای اساسی ذخیره می‌کند، گفت‌وگوی اجتماعی، اطلاع‌رسانی شفاف و آرام‌سازی افکار عمومی کارآمدتر از ابزار تنبیهی است. از زاویه نگاه امنیت اجتماعی، اگر احتکار خانگی در سطح استان گسترش یابد، آثار آن تفاوتی با احتکار کلان نخواهد داشت:
کاهش عرضه، افزایش قیمت، فشار مضاعف بر اقشار کم‌درآمد و تضعیف حس ثبات و اطمینان در جامعه.
حتی اگر این رفتارها ناخواسته و بدون نیت سوء باشد، خروجی آن اختلال در نظم روانی بازار و تشدید فشار معیشتی است. به همین دلیل، نهادهای فرهنگی، رسانه‌ای، نظارتی و امنیتی در استان گیلان باید احتکار خانگی را نه صرفاً یک رفتار شخصی، بلکه نشانه‌ای از اختلال در اعتماد عمومی تلقی کنند.
برای جلوگیری از گسترش احتکار خانگی در گیلان، سه محور باید به‌صورت هم‌زمان فعال شود:
اطلاع‌رسانی شفاف استانی درباره وضعیت ذخایر و تأمین کالاهای اساسی، برای خنثی‌سازی احساس نایابی؛
اقدام فرهنگی و رسانه‌ای هدفمند در رسانه‌های محلی برای ترویج مصرف عاقلانه و مسئولانه؛
رصد نرم الگوی بازار به‌عنوان شاخص هشدار زودهنگام ناآرامی معیشتی و روانی.
در پایان باید بگویم امروز، احتکار خانگی در گیلان دیگر صرفاً یک رفتار فردی و بی‌اهمیت نیست؛ بلکه زنگ هشداری جدی برای تضعیف انسجام اجتماعی، برهم خوردن تعادل بازار و تبدیل نگرانی معیشتی به ناامنی روانی است. مقابله با این پدیده، صرفاً با گشت و جریمه ممکن نیست؛ بلکه نیازمند ترکیبی از اقناع فرهنگی، ارتباط شفاف با مردم و مدیریت هوشمند افکار عمومی است.
در یک جمله:
احتکار خانگی، اگر به‌موقع دیده و مدیریت نشود، آرام و بی‌صدا می‌تواند به بحران امنیت معیشت در گیلان تبدیل شود.