رشت؛ شهری که هویت را زیسته است

اختصاصی توسکانیوز/ نقی هدایتی/رشت، شهر تعریف‌های ساده نیست. نمی‌توان آن را فقط با مختصات جغرافیایی یا عدد جمعیت توضیح داد. رشت، پیش از آن‌که «شهر» باشد، یک تجربه تاریخیِ زنده است؛ تجربه‌ای که نسل به نسل منتقل شده و هنوز در رفتار، زبان و حافظه جمعی مردمش جریان دارد.
دوازدهم دی، در تقویم رسمی یک مناسبت است، اما برای رشت، لحظه مکث است؛ مکثی برای دیدن شهری که هویت خود را نه در تقلید، بلکه در تداوم ساخته است. رشتی که در طول تاریخ، آموخته چگونه تغییر کند، بی‌آنکه از خود بیگانه شود.
این شهر از نخستین روزهای مواجهه ایران با جهان جدید، در متن تحولات ایستاده است. رشت از مسیر ارتباط، تجارت، آموزش و اندیشه رشد کرده و همین سابقه، آن را به یکی از خاستگاه‌های مهم نهادهای مدرن در کشور بدل ساخته است. حضور زودهنگام بلدیه، مطبوعات، تئاتر و تشکل‌های اجتماعی، نه اتفاق، که نتیجه یک زیست فرهنگی پویا بوده است.
رشت، شهر گفت‌وگوست؛ گفت‌وگوی سنت و تجدد، معیشت و اندیشه، روزمرگی و خیال. این همزیستی، راز پایداری فرهنگی رشت بوده است. در این شهر، بازار فقط محل دادوستد نیست؛ میدان ارتباط اجتماعی است. قهوه‌خانه، صرفاً مکانی برای نشستن نیست؛ بستر روایت، نقد و شوخ‌طبعی است. رشت، فرهنگ را در زندگی جاری کرده، نه در شعارها محصور.
هویت رشتی، هویتی نرم اما ریشه‌دار است؛ هویتی که خشونت را پس می‌زند و به مدارا باور دارد. شاید به همین دلیل است که رشت، شهر نویسندگان، هنرمندان و کنشگران اجتماعی بوده؛ کسانی که نقد را نه از سر تخریب، بلکه از سر دغدغه مطرح کرده‌اند. فرهنگ در رشت، همیشه نسبتی با مسئولیت داشته است.
روز رشت، تنها فرصتی برای افتخار به گذشته نیست؛ آینه‌ای است برای پرسش از اکنون. پرسش از این‌که آیا هنوز به سرمایه‌های فرهنگی خود آگاهیم؟ آیا در تصمیم‌سازی‌های شهری، جای فرهنگ، هویت و حافظه جمعی محفوظ مانده است؟ رشت اگر قرار است آینده‌ای پایدار داشته باشد، ناگزیر است فرهنگ را دوباره به متن سیاست‌گذاری شهری بازگرداند.
رشت را نباید تنها دوست داشت؛ باید آن را فهمید. فهمی که از احترام به تنوع، حفاظت از میراث فرهنگی، و باور به انسان رشتی آغاز می‌شود. شهری با این پشتوانه تاریخی، بیش از هر چیز به مدیریت آگاه و نگاه بلندمدت نیاز دارد؛ نگاهی که بداند توسعه، بدون توجه به روح شهر، صرفاً انباشت کالبدی است.
۱۲ دی، روز رشت، یادآوری همین مسئولیت است؛ مسئولیتِ دیدن، حفظ کردن و ادامه دادن.
رشت، اگر قدر خود را بداند، هنوز هم می‌تواند شهری باشد که راه نشان می‌دهد، نه فقط راه می‌رود.