آن‌گاه که کردار، آینه‌ی جان می‌شود!

اختصاصی توسکانیوز/دکتر عزیز عبدالهی جمله حکیمانه‌ای است که می‌گوید: “آدم‌ها همدیگر را با کلمات به دست می‌آورند و با رفتار از دست می‌دهند”. این گزاره‌ی کوتاه، در واقع عصاره‌ی یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های اخلاقی و اجتماعی عصر ماست. بحرانی که در آن، شکاف میانِ گفتار و کردار، شیرازه‌ی اعتماد عمومی را فرسوده است. در هندسه ارتباطات، کلام همواره پیش‌قراولِ پیوندهاست. کلمات، با سحر و افسون ذاتی‌شان، آینه‌ای از آرزوها و آرمان‌ها می‌سازند و دل‌ها را تسخیر می‌کنند. آراستن جملات و برکشیدنِ مفاهیمِ زیبا، در ساحتِ گفتار، سهل‌ترینِ کارهاست؛ از این‌روست که بسیاری از پیوندها، چه در خلوتِ دوستی و چه در عرصه عمومی و حکمرانی، با وعده‌هایی پرطمطراق و واژگانی فاخر آغاز می‌شوند. عمارتی که بر ستون‌های سستِ کلام بنا شده و بی‌شک، تابِ توفانِ واقعیت را ندارد. اما محکِ اصلی، مقامِ عمل است. در مکتبِ اخلاق و حکمت، کرامت انسان در انطباقِ قول و فعل معنا می‌یابد. آن جا که رفتار با کلام بیگانه می‌شود و عمل، نقاب از چهره‌ی گفتار برمی‌کشد، اعتماد که قوام‌بخشِ رابطه میانِ فرد با فرد، و مسئول با جامعه است از هم می‌گسلد. به تعبیرِ روشن سعدی علیه‌الرحمه: دو صد گفته، چون نیم کردار نیست. البته نیک می‌دانیم که در غوغای زیستِ مدرن و پیچیدگی‌هایِ ساختاریِ حکمرانی، همسانیِ بی‌کم‌وکاستِ میانِ قول و فعل، طریقی است بس دشوار و پرهزینه، چرا که مصلحت‌اندیشی‌هایِ ناگزیر، اغلب راه را بر شفافیت می‌بندند. با این‌همه، شجاعتِ اخلاقی در آن است که بپذیریم هرچند تقارنِ این دو دشوار است، اما هزینه‌ی این صداقت، هرچقدر هم که سنگین باشد، به‌مراتب از هزینه‌یِ ویرانگرِ زوالِ اعتماد عمومی کمتر است. از دست دادنِ سرمایه‌های اجتماعی و عاطفی، نه یک اتفاقِ ناگهانی، که فرسایشی تدریجی است، حاصلِ شکافی عمیق میانِ آن چه می‌گوییم و آن چه در ساحتِ واقعیت به ظهور می‌رسانیم. کلمات، شاید دروازه‌های قلب و ذهن را بگشایند، اما تنها رفتارِ اصیل است که ماندگاری می‌بخشد. زیستِ شرافتمندانه، ایجاب می‌کند پیش از آن که زبانی به وعده گشوده شود، ظرفیتِ عملِ آن سنجیده گردد. صاحب‌خردان می‌دانند که هر کلامی، تعهدی بر ذمه‌ی گوینده است. فاجعه‌ی عصر ما نه در کمبودِ کلماتِ زیبا، که در قحطیِ کردارِ متناسب با آن کلمات نهفته است. فتحی که با کلام آغاز شود و با استقامت در عمل پشتیبانی نگردد، فرجامی جز فقدان و بی‌اعتباری نخواهد داشت. زمان آن رسیده است که عیارِ کلمات مان را با وزنهٔ سنگینِ کردار بسنجیم. پیش از آن که بیش از این، یکدیگر را در قربانگاهِ وعده‌های تهی از عمل، از دست بدهیم.